อาชีพนักกำหนดอาหาร เราจะคุ้นเคยกันหรือไม่กับคำว่า “นักกำหนดอาหาร” พี่ยอมรับเลยว่าแทบจะไม่รู้จักอาชีพเหล่านี้เลย นอกจากหมอ พยาบาล เภสัชกร บุรุษพยาบาล เจ้าหน้าที่ซักประวัติผู้ป่วยแล้ว ก็คิดไม่ออกว่าจะมีอาชีพไหนอีกบ้างที่ทำงานสายโรงพยาบาล หรือสายสุขภาพ

จนพี่ได้ศึกษาข้อมูลอาชีพที่ใฝ่ฝันในอนาคต เพราะตอนนั้นเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อว่าจะเรียนอะไรดี จบไปแล้วจะทำอาชีพอะไรดี เรียนมหาวิทยาลัยที่ไหนดีที่จะเหมาะกับอาชีพที่เราอยากจะทำในอนาคต จนได้มาเจอกับคำว่า “คหกรรมศาสตร์สาขาอาหารและโภชนาการ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์” ใจเราก็เริ่มแน่วแน่แล้วที่จะสอบเข้าที่นี้ให้ได้เพื่อที่จะทำอาหารเป็นเชฟ มีร้านอาหารเป็นของตัวเอง แต่พอเริ่มเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย หรือที่เขาเรียกว่าปฐมนิเทศนักศึกษาใหม่ พี่ถึงได้ถึงบางอ้อว่า สาขาวิชาที่เราเรียนนั้นไม่เพียงแต่จบไปเป็นเชฟเท่านั้น แต่เป็นได้อีกหลายอาชีพทั้งนักโภชนาการ นักกำหนดอาหาร หรือทำงานในโรงงาน อีกทั้งยังทำงานในสถานที่ออกกำลังกายหรือที่เรียกกันว่าฟิตเนสก็ได้อีกต่างหาก

อ่านมาถึงตรงย่อหน้านี้แล้ว หากน้อง ๆ คนไหนสนใจ “อาชีพนักโภชนาการ นักกำหนดอาหาร” พี่จะขอเล่าประสบการณ์จากการไปคลุกคลีในแวดวงนี้ให้ฟังกันค่ะ แต่ก่อนอื่นต้องบอกก่อนนะคะว่า 2 อาชีพนี้มีความต่างกันอยู่ ในส่วนของ

“นักกำหนดอาหาร” จะเป็นวิชาชีพเฉพาะ

ส่วน “นักโภชนาการ” จะเป็นอาชีพทั่วไป

หากใครจบมาทางด้านอาหาร และมีความตั้งใจจริงในการเรียนด้านโภชนาการมา น้อง ๆ คนนั้นก็จะเป็นนักโภชนาการได้เลย ซึ่งเอาเข้าใจจริง ๆ แล้ว คำว่านักกำหนดอาหารก็เปรียบได้กับการเป็นขั้นกว่าของนักโภชนาการนั่นเองค่ะ เหตุผลเพราะผู้ที่จะเป็น “นักกำหนดอาหาร” ถ้าไม่ได้จบโภชนาการและการกำหนดอาหารมาโดยตรง ก็จะต้องไปเป็น นักโภชนาการก่อน 1- 6 ปี ขึ้นอยู่กับว่าจบวุฒิอะไรมา นักกำหนดอาหารในประเทศไทย จะต้องขึ้นทะเบียนวิชาชีพโดย “สมาคมนักกำหนดอาหารแห่งประเทศไทย” โดยจะได้รับคำว่า กอ.ช หรือ CDT ต่อท้ายซึ่งย่อมาจาก “นักกำหนดอาหารวิชาชีพ” หรือ “Certified dietitian of Thailand” ซึ่งจะมีการจัดสอบเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นประจำทุกปี และเมื่อกฎหมายวิชาชีพนักกำหนดอาหารเสร็จสมบูรณ์เมื่อไหร่ นักโภชนาการที่ไม่ได้สอบขึ้นทะเบียนวิชาชีพนักกำหนดอาหาร ก็จะไม่สามารถขึ้น Ward ดูคนไข้ได้และไม่สามารถเขียนใบสั่งอาหารเพื่อกำหนดอาหารให้ผู้ป่วยรับประทานในแต่ละมื้อได้นั่นเอง

เป็นไงกันบ้างคะ เริ่มเข้าใจข้อแตกต่างระหว่างคำ 2 คำนี้กันหรือยัง ถ้าเริ่มจะทำความเข้าใจได้แล้ว เราไปเจาะลึกข้อมูลเพิ่มกันอีกดีกว่า

สำหรับหน้าที่หลัก ๆ ของอาชีพนักกำหนดอาหารนั้น จะต้องใส่ใจในเรื่องของการคำนวณพลังงานคนหนึ่งคนที่ควรจะได้รับในแต่ละวัน , การประเมินภาวะทางโภชนาการของผู้ป่วยว่าสารอาหารตัวใดที่เกินมากไปหรือขาดน้อยไปสำหรับผู้ป่วย และอีกหลากหลายหมวดที่ต้องซักประวัติผู้ป่วยเพื่อที่จะได้มาซึ่งข้อมูลที่จำเป็นเพื่อที่จะปรับนิสัยการกินของผู้ป่วยได้, การแพลนเมนูให้เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยบางคนอาจจะต้องเน้นไปทางคาร์โบไฮเดรต บางคนอาจจะเน้นการลดอาหารประเภทไขมัน, การติดตามผลการปรับเปลี่ยนนิสัยการกินของผู้ป่วยว่าผู้ป่วยทำได้ดีมากน้อยแค่ไหน, การจัดอาหารของผู้ป่วยตามบัตรคำสั่งอาหารของแต่ละคนสำหรับผู้ป่วยใน , การคำนวณสูตรอาหารสำหรับผู้ป่วยหลากหลายประเภท เช่น ผู้ป่วยที่หมอสั่งให้ลด/เพิ่มการทานโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส งดอาหารดำแดง อาหารปั่นผสม อาหารสำหรับคนที่เพิ่งได้รับการผ่าตัด อาหารสำหรับมารดาก่อนหรือหลังคลอด อาหารสำหรับผู้ป่วยเฉพาะโรคหลาย ๆ โรค เป็นต้น

เพราะฉะนั้นผู้ป่วยที่เข้ามาพบ “นักกำหนดอาหาร” นั้นคุณหมอล้วนจะส่งเคสต่อให้เราอีกทีค่ะ มันคือการทำงานร่วมกันหลากหลายสหสาขาวิชาชีพ ความคิดพี่ตอนนั้นคือ “อีกนิดเราก็จะเรียนเหมือนหมอแล้วนะเนี้ย ดีที่ไม่ต้องผ่าตัดกับเขาด้วย ฮ่า ๆๆ” แต่ถามว่าสนุกไหม สำหรับพี่สนุกนะ พี่ตื่นเต้นทุกครั้งที่เจอเคสใหม่ ๆ ได้คุยกับผู้ป่วยที่หลากหลาย มันเหมือนเราเป็นคุณหมอเลยยังไงยังงั้น บางทีเจอคนไข้เขายังเรียกเราว่าคุณหมอก็มี
หากน้อง ๆคนไหนที่อ่านแล้วสนใจอยากจะเป็น “นักกำหนดอาหาร” พี่ขออนุญาตแนะนำวิธีเตรียมตัวสอบ มหาวิทยาลัยที่เปิดสอน ชื่อสาขาวิชาที่เปิดรับ และจบไปแล้วสามารถทำงานที่ไหนได้บ้าง

การที่จะสอบเข้ามาต้องเรียนมาสายวิทย์เท่านั้นค่ะ พี่เคยเจอกรณีที่นักเรียนสอบติดคณะนี้สาขาวิชานี้แต่ดันจบมาจากสายศิลป์สุดท้ายน้องคนนั้นก็ต้องผิดหวังไป ขอเน้นย้ำอีกครั้งนะคะว่าน้องต้องเรียนจบสายวิทย์เท่านั้น หลังจากนั้นก็ไม่ยากค่ะแค่เราทำคะแนนสอบในโรงเรียนให้ได้เกรดเฉลี่ยที่สวยงาม เน้นอ่านGat-Pat1,2 และวิชาสามัญต่าง ๆให้ได้ดีที่สุดเท่าที่เราสามารถทำได้แล้วเราก็ยื่นคะแนนสมัครไปยังมหาวิทยาลัยที่มีเปิดสอนสาขานั้น ๆ และรอลุ้นผลกันค่ะ

มหาวิทยาลัยที่เปิดสอน มักจะมีชื่อสาขาวิชาต่างกัน แต่ต่างกันไม่มากค่ะ พี่จะรวบรวมเท่าที่สามารถรวบรวมได้มาให้น้อง ๆได้มีโอกาสตัดสินใจเลือกกันดังนี้ค่ะ

  • คณะเกษตร สาขาอาหารและโภชนาการ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน
  • คณะสาธารณสุขศาสตร์วิทยาศาสตร์บัณฑิต(สาธารณสุขศาสตร์)สาขาวิชาเอกโภชนวิทยาและการกำหนด มหาวิทยาลัยมหิดล
  • คณะสาธารณสุขศาสตร์วิทยาศาสตร์บัณฑิต(สาธารณสุขศาสตร์)สาขาวิชาเอกวิทยาศาสตร์การอาหารเพื่อสุขภาพ มหาวิทยาลัยมหิดล
  • คณะเทคโนโลยี สาขาโภชนาการและการจัดการความปลอดภัยในอาหาร มหาวิทยาลัยขอนแก่น
  • คณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ สาขาวิทยาศาสตร์การอาหารและโภชนาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร
  • คณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ สาขาอาหารและโภชนาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร
  • คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สาขาวิทยาศาสตร์การอาหารและโภชนาการ คณะสหเวชศาสตร์ สาขาโภชนาการและการกำหนดอาหาร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • คณะสหเวชศาสตร์ สาขาอาหารและโภชนาการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • คณะสาธารณสุขศาสตร์ สาขาโภชนาการชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
  • คณะอุตสาหกรรมเกษตร สาขาวิทยาศาสตร์การอาหาร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
  • คณะอุตสาหกรรมเกษตร สาขาวิทยาศาสตร์การอาหาร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
  • คณะอุตสาหกรรมเกษตร สาขาวิทยาศาสตร์การอาหารและโภชนาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
  • คณะอุตสาหกรรมเกษตร สาขาอาหารเพื่อสุขภาพและโภชนาการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

น้อง ๆ อาจจะสงสัยกันว่า เมื่อเราจบการศึกษาแล้วเราสามารถทำงานเกี่ยวกับอะไรได้บ้างซึ่งเกี่ยวข้องกับอาชีพหรือสาขาวิชานี้ วันนี้ที่นี้มีคำตอบค่ะ

การทำงานของสายนักกำหนดอาหาร จะทำได้ทั้งที่โรงพยาบาลทั้งรัฐ และเอกชน , งานดูแลผู้ป่วยเรื้อรังประจำบ้าน (Nursing home) , โรงเรียนฟื้นฟูสมรรถภาพร่างกาย (Rehabilitation) มีหน้าที่ดูแลผู้ที่อยู่ระหว่างการพักฟื้นร่างกายจากการบาดเจ็บหรือการผ่าตัด, โภชนาการเพื่อการกีฬา (Sport nutrition) มีหน้าที่ดูแลภาวะโภชนาการให้กับนักกีฬา ในสโมสรกีฬาประเภทต่าง ๆ, ร้านอาหารเพื่อสุขภาพ, นักเขียนบทความด้านโภชนาการ เพื่อให้ประโยชน์สำหรับผู้ที่ต้องการความรู้เรื่องของสุขภาพ น้ำหนัก รวมไปถึงอาหารการกิน , อาจารย์ในมหาวิทยาลัย ทำหน้าที่ผลิตนักกำหนดอาหารที่มีคุณภาพออกมาดูแลสุขภาพประชาชน , คอลเซนเตอร์ปรึกษาด้านอาหารเพื่อสุขภาพ มีหน้าที่กำหนดอาหารให้ผู้ที่เข้ามาใช้บริการ , พนักงานขายอาหารทางการแพทย์ของบริษัท เป็นต้น ซึ่งตำแหน่งที่พี่ได้ยกตัวอย่างมานี้ เรียกได้ว่าจัดเต็มเรื่องความรู้ที่น้อง ๆ ได้เรียนกันมาอย่างเต็มที่แน่นอน

เห็นไหมล่ะคะว่าการทำอาชีพนี้สามารถที่จะทำงานได้หลากหลายส่วนเรื่องเงินเดือนนั้นพี่ขอรับรองค่ะว่าสายอาชีพนี้ได้เงินเดือนไม่ต่ำกว่า 15,000 บาทแน่ ๆ หากน้อง ๆ คนไหนสนใจลองพยายามกับมันสักตั้งนะคะ ผลลัพธ์ที่ได้ออกมารับรองคุ้มหายเหนื่อยแน่นอนค่ะ สู้ไปพร้อม ๆ กันนะคะ หวังว่าน้อง ๆ ที่อ่านบทความของพี่แล้วตัดสินใจแน่วแน่แล้วที่จะเรียนสาขาวิชานี้พี่ขอเป็นกำลังใจให้น้องทุกคนสอบผ่าน สอบเข้าได้เรียนในสิ่งที่ชอบนะคะสู้ ๆ ค่ะ